Μη σωζόμενες εκκλησίες στην περιοχή

Μη σωζόμενες εκκλησίες στην περιοχή


Μέσα στα όρια της περιοχής που περικλείεται από τις οδούς Φιλελλήνων, Απόλλωνος, Μπενιζέλου, Αδριανού, Φλέσσα, Τριπόδων, Σέλλεϋ, Λυσικράτους και Αμαλίας και που βρίσκονται οι παραπάνω εκκλησίες, παλαιότερα, σύμφωνα με μελέτη του Κώστα Μπίρη, υπήρχαν ακόμα και οι εξής:

1) Παναγία ή Κυρά του Καντήλη, εκεί όπου σήμερα είναι η οικοδομή Λυσικράτους 2,

2) Άγιος Αντώνιος, κοντά στη νότια πλευρά της οδού Γκούρα,

3) Άγιος Αθανάσιος, στη νότια πλευρά της οδού Θαλού,

4) Άγιος Ασώματος, εκεί όπου σήμερα είναι η πολυκατοικία της οδού Φαρμάκη 4,

5) Άγιος Νικόλαος του Κοντίτου, στη δυτική γωνία της πλατείας Φιλομούσου Εταιρίας, δίπλα στην οδό Κυδαθηναίων,

6) Σωτήρ, στη δυτική πλευρά της οδού Πιττακού, μεταξύ των οδών Θαλού και Περιάνδρου,

7) Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, δίπλα στην ανατολική γωνία των οδών Δαιδάλου και Περιάνδρου,

8) Άγιοι Θεόδωροι, στην οδό Νίκης, λίγο βόρεια της οδού Ναυάρχου Νικόδημου, περίπου στον αριθ. 29,

9) Άγιοι Ανάργυροι, δίπλα στην ανατολική πλευρά της οδού Υπερείδου, μεταξύ των οδών Σωτήρος και Αγγ. Γέροντα,

10) Παναγία η Κιμινιάτισσα η Μισοσπουρίτισσα, στην ανατολική γωνία των οδών Αγγελικής Χατζημιχάλη (πρώην Υπερείδου) και Αγγ. Γέροντα,

11) Παναγία η Δουβέργαινα, στην νότια πλευρά της οδού Χιλλ,

12) Παναγία η Ροδίτισσα ή Φανερωμένη, στο οικοδομικό τρίγωνο μεταξύ των οδών Αδριανού, Αγίας Φιλοθέης και Αγίου Ανδρέου,

13) Εσταυρωμένος, δίπλα στη νοτιοδυτική γωνία των οδών Θουκυδίδου και Ναυάρχου Νικόδημου,

14) Άγιος Δημήτριος, στη νότια γωνία των οδών Άγιας Φιλοθέης και Αγίου Ανδρέου,

15) Σωτήρ, στη βόρεια γωνία των οδών Αγίας Φιλοθέης και Αγίου Ανδρέου, και

16) Σωτήρ, στη βορειοδυτική γωνία των οδών Απόλλωνος και Αγίας Φιλοθέης.

Οδός Φιλελλήνων -
Ι. Αρχιεπισκοπή

Περισσότερα: Μη σωζόμενες εκκλησίες στην περιοχή

Άγιος Ανδρέας

Άγιος Ανδρέας


  • Agios Andreas

  • 01

  • 036 5

  • 036 1

  • 036 2

  • 036 3

  • 036 4

Βρίσκεται στον αύλειο χώρο του μεγάρου της Αρχιεπισκοπής Αθηνών, στην οδό Αγίας Φιλοθέης 19.

Ο Δ. Καμπούρογλου γράφει πως ήταν δρομικός ναός (βασιλική), που πρωτοϊδρύθηκε στους πρώτους αιώνες της επικράτησης του Χριστιανισμού στην Αθήνα. Γύρω στα 1550 η αγία Φιλοθέη (1522-1595) τον ανακαίνισε και τον έκανε καθολικό του μοναστηριού που ίδρυσε εκεί.

Όπως είναι γνωστό, η αγία Φιλοθέη (1522-1595) καταγόταν από την επιφανή οικογένεια Μπενιζέλου Παλαιολόγου και ήταν κόρη του Αγγέλου Μπενιζέλου, γι’ αυτό και στους Αθηναίους ήταν γνωστή με το όνομα «Κυρά του Αγγέλου» η «Κυρά των Αθηνών».

Το αρχοντικό τους σώζεται ως σήμερα στην οδό Αδριανού 96, και η χρήση του έχει παραχωρηθεί από το Υπουργείο Πολιτισμού στην Αρχιεπισκοπή, η οποία, αφού το επισκευάσει, θα στεγάσει σ’ αυτό τη Βιβλιοθήκη της.

Στο μοναστήρι της Αγίας, όπως είναι γνωστό, εύρισκαν καταφύγιο και μάθαιναν και τέχνες άπορες νέες της πόλης, χωρίς να έχουν την υποχρέωση να γίνουν μοναχές. Γι’ αυτό το μοναστήρι λεγόταν και «Παρθενώνας». Ακόμα σ’ αυτό λειτουργούσε γηροκομείο, νοσοκομείο και ορφανοτροφείο. Εδώ ας σημειωθεί τούτο: Ενώ οι νέες έμεναν σε περιποιημένα κελλιά, η άγια Φιλοθέη είχε για τον εαυτό της ένα ασκητήριο, που κατέβαινε με πολλά σκαλοπάτια κάτω από την επιφάνεια του εδάφους και έμενε εκεί για πολύ χρόνο και προσευχόταν.

Ως το 1821 στο ασκητήριο της σώζονταν το προσευχητάριο της, ένα σκοινί κρεμασμένο στον χαλκά και ο αργαλειός της με τα εξαρτήματα του. Το όλο συγκρότημα είχε σχήμα Π και στο μέσο υπήρχε τρίκογχη βασιλική του Άγιου Αποστόλου Ανδρέα του Πρωτόκλητου, όπου αργότερα τοποθετήθηκε και το άφθαρτο Ιερό Λείψανο της Άγιας.

Σχετικά με τις κατά καιρούς επισκευές της εκκλησίας και του μοναστηριού υπάρχουν αρκετές πληροφορίες. Το 1834, με τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Αθήνα, ο χώρος του μοναστηριού χρησιμοποιήθηκε ως στρατώνας. Αναφέρεται ότι επί Όθωνος στο ερειπωμένο μοναστήρι μονάχα μία η δύο γριές άναβαν το καντήλι της Κυράς. Το 1836 ο τελευταίος Επίτροπος της Μονής Σπυρίδων Μπενιζέλος παρέδωσε στον Επίσκοπο Αττικής τις φορητές εικόνες του μοναστηρίου, και εκείνος τις τοποθέτησε στην εκκλησία της Αγίας Ειρήνης (της οδού Αιόλου), αλλά καμιά δεν φαίνεται να σώθηκε από αυτές. Τότε μεταφέρθηκαν στο Βυζαντινό Μουσείο οι εικόνες του Ιησού και της Θεοτόκου του τέμπλου, έργα του Εμμανουήλ Τζάνε του 1664, καθώς και δύο τμήματα τοιχογραφιών της κόγχης επάνω από τη θύρα της εκκλησίας, που εικονίζουν τον Πρόδρομο να μαρτυρεί τον Ιησού (Ιω. 1,29) και τον Κύριο να περιπατεί στη θάλασσα της Γαλιλαίος, καθώς και δύο γυναικείες κεφαλές, που προέρχονταν από τις τοιχογραφίες της Τράπεζας του μοναστηρίου. Η μία από αυτές είναι της αγίας Αικατερίνης και θεωρείται πως ανήκει στα πρότυπα των μεγάλων κρητικών ζωγράφων. Το λείψανο της Αγίας κατετέθη από την οικογένεια Μπενιζέλου στην εκκλησία της Παναγίας της Γοργοεπηκόου (Άγιου Ελευθερίου), όπου σήμερα βρίσκεται το πρώτο εικόνισμα της. Αργότερα το Ιερό λείψανο μεταφέρθηκε στον σημερινό Μητροπολιτικό Ναό. Τότε χάθηκαν και τα παλαιά ιερά σκεύη.

Ας σημειωθεί ότι μερικές από τις τοιχογραφίες της Τράπεζας είχε αντιγράψει ο λόρδος Μπγιουτ και ο Τιρς (ο τελευταίος την Πλατυτέρα και την κεφαλή της Αγίας Αικατερίνης), ενώ αντίγραφο της Μετάληψης έκανε στον Ανακτορικό Ναό της Πετρούπολης.

Αργότερα ο χώρος περιήλθε στο Δημόσιο, και από αυτό τον παρέλαβε ο μητροπολίτης Αθηνών Γερμανός Καλλιγάς (1889-1896), ο όποιος κατεδάφισε όλα τα μισοερειπωμένα κτίσματα και ανήγειρε μητροπολιτικό (αρχιεπισκοπικό) και συνοδικό μέγαρο, που στερούνταν η Εκκλησία και ήταν αναγκασμένη να αναζητεί κτίρια για ενοικίαση και στέγαση. Στη θέση της εκκλησίας έχτισε τη σημερινή εκκλησία του Αγίου Ανδρέα. Τα έργα του Μητροπολιτικού οίκου ολοκληρώθηκαν τον Νοέμβριο του 1892 (ξοδεύτηκαν 123.790,39 δρχ., από τις όποιες οι 45.627,39 δρχ. ήταν προσφορά του μητροπολίτη), και του Συνοδικού Μεγάρου τον Μάιο του 1894 και ξοδεύτηκαν 71.295,65 δρχ., από τις όποιες τις 23.595,65 δρχ. κατέβαλε εξ ιδίων ο Γερμανός. Τα εγκαίνια του Συνοδικού Μεγάρου έγιναν στις 3 Ιουνίου 1894.

Ο Αρχιεπισκοπικός οίκος επισκευάσθηκε το 1958 επί αρχιεπισκόπου Θεοκλήτου του Β’, του εκ Δημητσάνης, ενώ επί αρχιεπισκόπου Ιερωνύμου του Τηνίου, τα Συνοδικά γραφεία μεταστεγάστηκαν στην παρά το Θεραπευτήριο «Ευαγγελισμός» Μονή Πετράκη, και στους χώρους που αυτά κατείχαν, εγκαταστάθηκαν Υπηρεσίες της Ι. Αρχιεπισκοπής.

Η νέα εκκλησία έχει διαστάσεις μήκος 13 και πλάτος 11 μ. περίπου και είναι εξωτερικά ρυθμού τρίκλιτης βασιλικής και εσωτερικά βυζαντινού ημισύνθετου τετρακιόνιου (ο εσωτερικός ψευδότρουλος στηρίζεται σε τέσσερις κίονες και το Ιερό Βήμα σε δύο πεσσούς (κτιστές ορθογώνιες κολόνες). Στον ανατολικό τοίχο του ιερού έχουν διαμορφωθεί τρεις αψίδες. Οι αγιογραφίες, λόγω της φθοράς που είχαν υποστεί, αποκαταστάθηκαν τον Μάιο του 1999, με τη μέριμνα του αρχιεπισκόπου Χριστοδούλου, από τον Αναστάσιο Μαργαριτώφ.

Ακόμα, στον πρώτο όροφο του Αρχιεπισκοπικού οίκου, έχει διαμορφωθεί Μικρό Παρεκκλήσιο επ΄ ονόματι του αγίου Αποστόλου Παύλου, απαραίτητο για τις καθημερινές λατρευτικές ανάγκες του εκάστοτε Ποιμενάρχη των Αθηνών.

Περί το 1970, επί μακαριστού Αρχιεπισκόπου Ιερωνύμου, σε χώρο των γραφείων Νεότητας, στο ΒΔ ισόγειο του κεντρικού κτιρίου της Αρχιεπισκοπής, ανακαλύφθηκε και καλλωπίστηκε το πηγάδι του παλιού μοναστηριού, ενώ το ασκητήριο της Οσιομάρτυρος βρίσκεται κάτω από το δάπεδο του Ναού και του βορείου τμήματος της αυλής και σε απόσταση από το σημείο όπου έχει εδώ και εκατό χρόνια τοποθετηθεί η επιγραφή «ΑΡΧΑΙΑ ΚΡΥΠΤΗ». Ίσως πρέπει κάποτε να αναδειχθεί. Όταν στα 1892 καθαριζόταν ο χώρος για την ανέργεση της νέας εκκλησίας του Αγίου Ανδρέα, βρέθηκε πλάκα από πεντελικό μάρμαρο, διαστάσεων 0,50 x 0,31 και παχ. 0,21 μ., με επιγραφή της περιόδου 440-430 π.Χ. που αναφερόταν σε δημόσια κατασκευή.

Οδός Φιλελλήνων -
Ι. Αρχιεπισκοπή

Περισσότερα: Άγιος Ανδρέας

Αγία Αικατερίνη Πλάκας

Αγία Αικατερίνη Πλάκας


  • Agia Aikaterini Plakas

  • 01

  • 03

  • 005 5

  • 005 1

  • 005 2

  • 005 4

Βρίσκεται στην Πλάκα, μεταξύ των οδών Χαιρεφώντος, Λυσικράτους, Γαλανού και Γκούρα, και έχει χτιστεί επάνω σε ερείπια αρχαίου Ιερού της Άρτεμης.

Ανήκε, όπως και η γειτονική της εκκλησία της Μεταμόρφωσης (Σώτειρα του Κοτάκη), στον τύπο του απλού τετρακιόνιου εγγεγραμμένου σταυροειδούς βυζαντινού ρυθμού, και υπέστη την ίδια τύχη.

Η στέγαση του κεντρικού τμήματος, πριν την επισκευή του, εξωτερικά και εσωτερικά σχημάτιζε σταυρό. Τον ναό περιέτρεχε οδοντωτή ταινία από τούβλα. Το Ιερό Βήμα, στην ανατολική του πλευρά καταλήγει και εδώ σε τρεις πλινθοπερίβλητες αψίδες, από τις όποιες η μεσαία έχει τρία συνεχόμενα μονόλοβα αψιδωτά πλινθοπερίβλητα παράθυρα, ενώ οι άλλες δύο από ένα μονόλοβο. Η μαρμάρινη «Αγία Τράπεζα στηρίζεται σε ενεπίγραφο κομμάτι στύλου της κλασικής εποχής.

Η ανέγερση της τοποθετείται στο δεύτερο τέταρτο του 11ου αιώνα (1025-1050).  Το 1839, εξαιτίας των πολεμικών γεγονότων της Επανάστασης του 1821, ήταν και αύτη μισοερειπωμένη, επισκευάστηκε όμως για τις ανάγκες του εκκλησιάσματος, έγιναν προσθήκες στη βόρεια, νότια και δυτική πλευρά, οπότε χρειάστηκε, για την επικοινωνία των πιστών, να ανοιχθούν και δίοδοι στους τοίχους. Το 1927 επισκευάστηκε και ο τρούλος, ο όποιος όμως έγινε κατά τι ψηλότερος. Σήμερα η εκκλησία είναι τρισυπόστατη, με το δεξιό παρεκκλήσιο αφιερωμένο στον άγιο Αντώνιο και το αριστερό στην αγία Σοφία και τις τρεις θυγατέρες της.

Παλαιότερα ο ναός ήταν αφιερωμένος στους αγίους Θεοδώρους. Όμως, στις 19 Φεβρουαρίου 1767, επειδή η εκκλησία ήταν σχεδόν μισοερειπωμένη, ο μητροπολίτης Αθηνών Βαρθολομαίος, με τη μεσολάβηση του Σιναΐτη πρωτοσυγκέλλου Ιωνά και με τη συγκατάθεση των προυχόντων, την χάρισε στο μοναστήρι της Άγιας Αικατερίνης του Όρους Σινά, ως Μετόχι, προκειμένου να μένουν σ’ αυτό όσοι Σιναΐτες πατέρες έρχονταν στην Αθήνα. Ο Ιωνάς επισκεύασε την εκκλησία, και στα εγκαίνια που τέλεσε ο παραπάνω μητροπολίτης, αφιερώθηκε στην προστάτιδα του Σινά Αγία Αικατερίνη. Ανάμνηση του γεγονότος ότι παλαιότερα ήταν αφιερωμένος στους Αγίους Θεοδώρους αποτελεί η ασημένια εικόνα, που βρίσκεται στο τέμπλο, δίπλα (αριστερά) από αυτή της Αγίας. Οι Σιναΐτες με τον καιρό αγόρασαν και παρακείμενες εκτάσεις, συνολικής έκτασης 4 περίπου στρεμμάτων. Αυτοί φύτεψαν και τους φοίνικες, που υπάρχουν ακόμα στο προαύλιο της εκκλησίας. Το 1889 ο αρχιεπίσκοπος Σιναίου Πορφύριος Α’ δέχτηκε σχετικό αίτημα των ενοριτών και πούλησε στη μητρόπολη Αθηνών το Μετόχι περίπου στο μισό της αξίας του, και το αντικατέστησε με άλλο. Αξιόλογες είναι οι φορητές εικόνες που προσκυνούνται στον ναό: του Ιωάννου του Προδρόμου (έργο της Κρητικής Σχολής του 15ου αι.), της αγίας Αικατερίνης στο δεξιό μαρμάρινο προσκυνητάρι (λαϊκότροπο έργο του 17ου αι.), η ένθρονη Θεοτόκος στο αριστερό μαρμάρινο εικονοστάσι, και ο άγιος Σπυρίδων (έργο της Επτανησιακής Σχολής του 18ου αι.).

Στην εκκλησία εκκλησιαζόταν μετεπαναστατικά ο στρατηγός Μακρυγιάννης, ο οποίος έμενε εκεί κοντά (στη γωνία των οδών Μακρυγιάννη και Διάκου), είχε μάλιστα στην Άγια Αικατερίνη τοποθετήσει και τρεις εικόνες που προόριζε για την ιδιόκτητη εκκλησία της Αγίας Τριάδας της Χρυσοσπηλιώτισσας, που σχεδίαζε να χτίσει στο περιβόλι του σπιτιού του. Στην εκκλησία της αγίας Αικατερίνης, ακόμα, εφημέρευσε ο Μάρκος Τσακτάνης (1883-1924), ο οποίος ίδρυσε το πρώτο Κατηχητικό Σχολείο στην Εκκλησία της Ελλάδος, και διακόνησε ο κατόπιν Οικουμενικός Πατριάρχης Αθηναγόρας.

Στη εκκλησία φυλάσσονται, τέλος, ιερά λείψανα που έφεραν πρόσφυγες από τη Μ. Ασία. Ως το 1839, πιθανόν, σωζόταν και παλαιά εικόνα με τον βίο της Αγίας Αικατερίνης.

Στο δυτικό προαύλιο στη ρωμαϊκή εποχή λειτουργούσαν λουτρά. Στην άκρη του σώζονται αρχαίοι κίονες και επιστύλιο.

Οδός Φιλελλήνων -
Ι. Αρχιεπισκοπή

Περισσότερα: Αγία Αικατερίνη Πλάκας

Αγία Ειρήνη (Ρηνάκι)

Αγία Ειρήνη (Ρηνάκι)


  • 037 1

  • 037 2

  • 037 3

  • 037 4

  • 037 5

Ευρίσκεται δίπλα από την Αρχιεπισκοπή Αθηνών, στην οδό Ναυάρχου Νικόδημου 28, πριν τη συνάντηση της με την οδό της Άγιας Φιλοθέης. Λόγω του μικρού της μεγέθους, είναι γνωστή με το όνομα «Ρηνάκι» η «Άγια Ρηνούλα».

Με βάση σχετική μελέτη του παλαιού ιδιοκτήτη, του αείμνηστου Καθηγητή Αμίλκα Αλιβιζάτου, πρόκειται για μονόκλιτη βασιλική, με μεταγενέστερη ξύλινη στέγη, σκεπασμένη με κεραμίδια, που πιθανόν κτίστηκε επάνω σε άλλη παλαιότερη εκκλησία. Οι διαστάσεις είναι: μήκος 5,45, πλάτος 4,50 και μέγιστο ύψος (ως την οροφή) 4,15μ.

Προς την πλευρά της οδού του Ναυάρχου Νικόδημου είναι ημιυπόγειος, και εκεί το ύψος της είναι 1,95μ. Στη βόρεια και νότια πλευρά έχει από ένα μικρό αψιδωτό παράθυρο, που δημιουργήθηκαν μεταγενέστερα μετά από το κτίσιμο ως ένα ύψος των ανοιχτών αψίδων (καμάρων), που υπήρχαν.

Και οι δύο καμάρες υποβαστάζονταν από απλούς μαρμάρινους κίονες, με απλά τετράγωνα κιονόκρανα δωρικού ρυθμού. Σε όλο το πλάτος της παραστάδας της βόρειας καμάρας διασώζεται από τη μέση και επάνω (άλλοτε ήταν ολόσωμη) τοιχογραφία του 15ου η 16ου αι., που εικονίζει τον Ιωάννη τον Πρόδρομο, γεγονός που οδηγεί στο συμπέρασμα ότι δεν τέλειωνε στην άκρη της παραστάδας η οικοδομή της εκκλησίας (ο εξωτερικός εξογκωμένος τοίχος είναι μεταγενέστερος), και επομένως συνεχιζόταν αψίδα, που με άλλη αντίστοιχη στη νότια πλευρά θα σχημάτιζε σταυροειδή τύπο ναού ή, το πιθανότερο, συνέχιζε αψιδωτός διάδρομος, που οδηγούσε στο διπλανό μοναστηριακό συγκρότημα του Αγίου Ανδρέα.

Στο δάπεδο της νότιας καμάρας, μετά την απομάκρυνση των πρόσθετων υλικών που την είχαν κλείσει ως ένα ύψος, ανακαλύφθηκε σε άριστη κατάσταση το, ρωμαϊκής τέχνης, αυλάκι του παλαιού υδραγωγείου, που είχε ροή από τα ανατολικά προς τα δυτικά. Επομένως, ο χώρος που βρίσκεται το εκκλησάκι της Αγίας Ειρήνης αποτελούσε τμήμα του αρχαίου ρωμαϊκού λουτρού στο όποιο, σύμφωνα με τον Καμπούρογλου, πιθανόν να λούστηκαν, όταν σπούδαζαν στην Αθήνα, ο Μ. Βασίλειος και ο Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός.

Εξωτερικά στη δυτική πλευρά, επάνω από την αψιδωτή θύρα εισόδου, είναι εντοιχισμένο ένα βυζαντινό θωράκιο, που εικονίζει ένα σταυρό ανάμεσα σε φύλλα και ανθέμια.

Το 1968 ο Καθηγητής Αλιβιζάτος με διαθήκη του κληροδότησε τον ναό στην Ακαδημία Αθηνών, η όποια πρόσφατα (από την 1-1-2002, μετά από αίτημα του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου κ. Χριστοδούλου), τον παραχώρησε, μαζί με το παρακείμενο μικρό κτίσμα, έναντι μισθώματος και για πενήντα χρόνια στην Αρχιεπισκοπή, η οποία ήδη προγραμματίζει την επισκευή του από τις πολλές φθορές που έχει υποστεί. Μετά την επισκευή, θα αρχίσει να λειτουργείται περιοδικά και, μαζί με το γειτονικό κτίσμα που και αυτό θα επισκευαστεί, θα αποτελέσει πνευματικό πυρήνα της Εκκλησίας για τη νεότητα.

Οδός Φιλελλήνων -
Ι. Αρχιεπισκοπή

Περισσότερα: Αγία Ειρήνη (Ρηνάκι)

Μεταμόρφωση (Σώτειρα του Κοτάκη

Μεταμόρφωση (Σώτειρα του Κοτάκη


  • 004 1

  • Metamorfosi Soteira Tou Kotaki

  • 004 5

  • 004 2

  • 004 3

  • 004 4

Βρίσκεται στην Πλάκα, στη συμβολή των οδών Κυδαθηναίων και Σωτήρος.

Στην πρώτη της μορφή, όπως και η Αγία Αικατερίνη της Πλάκας, άνηκε στον τύπο του βυζαντινού απλού τετρακιόνιου εγγεγραμμένου σταυροειδούς με τρούλο ναού, δηλαδή ο τρούλος του κυρίως ναού στηρίζεται σε τέσσερις κίονες, δημιουργώντας ένα τετράγωνο κάτω.

Η ανατολική πλευρά του Ιερού Βήματος σχηματίζει τρεις ημικυκλικές αψίδες, κτισμένες σύμφωνα με το πλινθοπερίκλειστο(βλητο) σύστημα. Η μεσαία αψίδα φωτίζεται από τρία αψιδωτά μονόλοβα παράθυρα, ενώ οι άλλες δύο από ένα. Εξωτερικά η στέγη σχηματίζει σταυρό με ίσες τις τέσσερις κεραίες, ενώ τον τρούλο στο κέντρο του τον χαρακτηρίζει μία ελαφρότητα. Τα παράθυρα του είναι αψιδωτά μονόλοβα. Κτίστηκε το πρώτο ήμισυ του 11ου αιώνα (1000-1050), πιθανόν επάνω σε παλαιότερο ναό, πήρε το όνομα του πιθανότατα από τον κτίτορά της, Κοτάκη στο επώνυμο, και ήταν αφιερωμένη στη Σώτειρα Παναγία.

Και αυτή εκκλησία υπέστη φθορές το 1821-1827. Το 1847 και ως το 1855, παραχωρήθηκε στη ρωσική πρεσβεία για την επιτέλεση των θρησκευτικών αναγκών των Ρώσων των Αθηνών. Αυτοί την επισκεύασαν και τη μεγάλωσαν μερικά τετραγωνικά μέτρα, γκρεμίζοντας, για να υπάρχει επικοινωνία, τους εξωτερικούς τοίχους και προσθέτοντας καμαροσκέπαστα κλίτη βόρεια, νότια και δυτικά, δεδομένου ότι η παλαιά έφθανε ως τον σημερινό άμβωνα. Για την επέκταση χρησιμοποιήθηκαν πέτρες από το τείχος του Χασεκή και η όλη δαπάνη ανήλθε στις 14.954,80 δρχ της εποχής εκείνης. Εξήντα περίπου χρόνια αργότερα, το 1908, έγινε και νέα επέκταση και η εκκλησία πήρε τη σημερινή της μορφή, έγινε δηλαδή τρίκλιτη καμαροσκέπαστη βασιλική με τρούλο. Εξωτερικά πάντως εύκολα διακρίνεται η αρχική της μορφή. Το 1917 έγινε και η επέκταση δυτικά ως το σημερινό σημείο. Τότε προστέθηκαν και τα δύο καμπαναριά.

Στη σημερινή της μορφή η εκκλησία είναι τρισυπόστατη, έχει δηλαδή και δύο παρεκκλήσια, δεξιά του Αγίου Γεωργίου (στο όποιο, κάτω από τη μωσαϊκή εικόνα του Αγίου Αποστόλου Ανδρέα του Πρωτοκλήτου σώζεται μισό μαρμάρινο σκαλιστό θωράκιο του παλαιού τέμπλου), και αριστερά του Αγίου Δημητρίου (στο οποίο έχει τοποθετηθεί η εικόνα της Παναγίας της Οδηγήτριας, έργο του 16ου αι., προσφορά της οικογένειας Κ. Θεοφίλη). Το σημερινό από πεντελικό μάρμαρο τέμπλο, περίπου παλαιοχριστιανικής μορφής, είναι έργο του Μ. Σκαρή και κατασκευάστηκε κάτω από την επίβλεψη του βυζαντινολόγου Καθηγητή του Πανεπιστήμιου και Ακαδημαϊκού Αν. Ορλάνδου.

Οι σωζόμενες τοιχογραφίες της παλαιάς εκκλησίας (Παντοκράτορας κ.λπ.) τοποθετούνται στον 18ο αι., ενώ στο προσκυνητάρι σώζεται παλαιά φορητή εικόνα της Παναγίας, που επονομάζεται της «Νέας Κυράς» και που τοποθετείται στον 14ο αι., και στο πρόσωπο της έχει γίνει κάποια επιζωγράφιση από τον φημισμένο αγιογράφο ιερέα Εμμανουήλ Τζάνε (1610-1690), στον όποιο κάποιος σύγχρονος του, εξαίροντας την τέχνη του, του έγραφε: « Δεν χρωματίζεις, αμή εμψυχώνεις κάθε σανίδων και δεν χύνεις μόνον επάνω ταις βαφαίς, αμή με τούτες στάζεις και ζωήν ». Η Πλατυτέρα του Ιερού Βήματος είναι έργο του 1870. Οι αγιογραφίες στα ξυλόγλυπτα Βημόθυρα είναι έργα του Δ. Πελεκάση. Από τις σπουδαίες φορητές εικόνες που σώζονται στην εκκλησία, έκτος από εκείνη της Οδηγήτριας, σημειώνουμε τις εικόνες του αγίου Σπυρίδωνος, σε θαυμάσιο επτανησιακό ξυλόγλυπτο προσκυνητάρι, του Αγίου Βησσαρίωνος, επισκόπου Λαρίσης (†1540) κ.α. Επίσης, φυλάσσονται αποτμήματα Ιερών Λειψάνων πολλών αγίων, όπως π.χ. του Αποστόλου  Ανδρέα.

Στην εκκλησία χειροτονήθηκε διάκονος ο άγιος παπα-Νικόλας ο Πλανάς, ο όποιος μάλιστα για κάποια χρόνια έμενε απέναντι από την εκκλησία, στο στενό της οδού Σωτήρος, ενώ υπηρέτησε ως διάκονος ο αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός (+1949). Επίσης κήρυξαν κατά καιρούς ο Κωνσταντίνος Οικονόμος ο εξ Οικονόμων, ο Πανάρετος Δουληγέρης κ.α.

Στον μικρό κήπο που βρίσκεται στη δυτική πλευρά του ναού, σώζεται μαρμάρινη βρύση του 17ου αι. (με ανάγλυφη παράσταση τρίτωνα και τρίαινας), από την όποια υδρευόταν ολόκληρη η συνοικία. Επίσης, στη δυτική αυλή κείτονται και μερικά αρχαία αρχιτεκτονικά μέλη.

Οδός Φιλελλήνων -
Ι. Αρχιεπισκοπή

Περισσότερα: Μεταμόρφωση (Σώτειρα του Κοτάκη

Περισσότερα Άρθρα...

Επικοινωνία

Οι Ενορίες και τα Ιδρύματα της Ι.Α.Α. μπορούν να αποστέλλουν τις Ανακοινώσεις τους στην διεύθυνση: 

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.  

Ακούστε Ζωντανά

Ραδιοφωνικός Σταθμός της Εκκλησίας της Ελλάδος

Κοινωνικά Δίκτυα

© Copyright - Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών - developed by S.R.C.